Xoʻsh, polisomnografiya oʻzi nima?
Polisomnografiya uyqu davomida bir vaqtning o‘zida bir nechta fiziologik ko‘rsatkichlarni qayd etishga imkon beruvchi kompleks tekshiruv hisoblanadi. Inson uxlaganida, maxsus datchiklar uning miyasi, nafas olishi, yurak faoliyati va mushaklarida qanday jarayonlar kechayotganini qayd etadi.
Bu jarrohlik amaliyoti ham, rentgen tekshiruvi ham emas. Muolaja mutlaqo og‘riqsiz hisoblanadi. Organizmga hech qanday modda kiritilmaydi, nurlanish qo‘llanilmaydi va teri shikastlanmaydi. Datchiklar faqat organizmdan kelayotgan signallarni qayd etadi va tanaga hech qanday ta’sir ko‘rsatmaydi.
Tekshiruv davomida nimalar qayd etiladi?
Datchiklar to‘plami shifokor tomonidan belgilanadi. Ular yordamida tekshiruv protokoliga qarab quyidagi ko‘rsatkichlar qayd etilishi mumkin:
- Miyaning elektr faolligi (EEG) – uyqu va uyg‘oqlik bosqichlarini, jumladan, insonning o‘zi sezmaydigan qisqa uyg‘onishlarni aniqlash imkonini beradi;
- Ko‘z harakatlari (EOG) – tez uyqu (REM) fazasini aniqlashga yordam beradi;
- Mushaklar faolligi (EMG) – iyak va oyoqlarga o‘rnatilgan datchiklar mushak tonusi hamda qo‘l-oyoqlarning harakatlarini qayd etadi;
- burun va og‘iz orqali o‘tadigan havo oqimi;
- Nafas olish harakatlari – ko‘krak qafasi va qorin sohasiga o‘rnatilgan maxsus tasmalari havo oqimi to‘xtagan paytda organizm nafas olishga harakat qilayotganini ko‘rsatadi;
- Qonning kislorod bilan to‘yinganlik darajasi – barmoqdagi kichik datchik yordamida o‘lchanadi;
- yurak faoliyati (EKG);
- Tana holati, horlash, video va audio yozuvlar – datchiklar ko‘rsatkichlarini ayni paytda sodir bo‘lgan holatlar bilan solishtirish imkonini beradi.
Polisomnografiya qanday hollarda tavsiya etiladi?
Agar uyqu vaqtida yoki kun davomida uyqu yoxud nafas olish bilan bog‘liq buzilishlarni ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan alomatlar kuzatilsa, polisomnografiya tekshiruvi tavsiya etilishi mumkin. Quyidagi belgilar e’tiborga loyiq:
- muntazam va kuchli xurrak otish;
- uyqu vaqtida nafasning to‘xtab qolishi;
- havo yetishmasligi hissi bilan uyg‘onish;
- yaqqol seziluvchi kunduzgi uyquchanlik, ayniqsa, u ishlashga yoki avtomobil boshqarishga xalaqit bersa;
- uyqu paytidagi noodatiy harakatlar yoki xatti-harakatlar;
- yetarli davomiylikdagi uyqudan keyin ham o‘zini tetik va dam olgandek his qilmaslik.
Tekshiruv qanday o‘tkaziladi?
Tayyorgarlik. Odatdagi kun tartibiga amal qiling, biroq uyqudan bir necha soat oldin kofein va alkogoldan voz keching hamda kunduzi uxlamang. Sochlaringizni oldindan yuving va turmaklash vositalaridan foydalanmang: gel va laklar datchiklarning mahkam turishiga xalaqit berishi mumkin. Tirnoqdagi lak esa qondagi kislorod miqdorini o‘lchovchi datchik ko‘rsatkichlariga ta’sir qilishi mumkin. Agar shifokor boshqacha tavsiya bermagan bo‘lsa, dori vositalarini odatdagidek qabul qiling. Plastirga allergik yoki noxush reaksiya bo‘lsa, bu haqda tibbiyot xodimlarini oldindan ogohlantiring. O‘zingiz bilan bir kecha tunash uchun safarga chiqayotgandek zarur buyumlarni olib kelishingiz mumkin.
Datchiklarni o‘rnatish. Kechqurun mutaxassis datchiklarni bosh, ko‘z atrofi, iyak, ko‘krak qafasi va oyoqlarga maxsus yumshoq plastir yoki o‘tkazuvchi gel yordamida o‘rnatadi. Teri teshilmaydi va teri ostiga hech narsa kiritilmaydi – muolaja mutlaqo og‘riqsiz kechadi. Shundan so‘ng sizdan ko‘zlaringizni harakatlantirish, og‘zingizni ochib-yopish va oyoqlaringizni qimirlatish so‘raladi. Bu barcha qayd etish kanallari to‘g‘ri ishlayotganini tekshirish uchun amalga oshiriladi.
Tun davomida. Simlar umumiy to‘plamga birlashtiriladi va bemalol burilish hamda tana holatini o‘zgartirish uchun yetarlicha uzun bo‘ladi. Zarurat tug‘ilganda hojatxonaga chiqish mumkin – bu paytda datchiklarni tibbiyot xodimlari vaqtincha uzib, qayta ulab berishadi.
Ertalab. Datchiklar olib tashlanadi, gel qoldiqlari yuviladi va odatdagi kundalik faoliyatingizga qaytishingiz mumkin boʻladi.
Eng ko‘p uchraydigan xavotir: «Notanish joyda uxlay olmasam, tekshiruv behuda ketadimi?» Polisomnografiya uchun tun bo‘yi ideal uxlash shart emas. Uy sharoitidagiga qaraganda uyqu biroz yomonroq bo‘lishi, odatda, tekshiruv natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmaydi.
Tekshiruv shifokorga qanday ma’lumotlarni beradi?
Mutaxassis yozuvlarni to‘liq tahlil qiladi: uyqu bosqichlari qanday almashgani, nechta uyg‘onish kuzatilgani, nafas olish qachon buzilgani, bu holat qondagi kislorod miqdorining kamayishi bilan kechgan yoki kechmagani hamda yurak faoliyati qanday reaksiyaga kirishgani baholanadi.
Tashxis tekshiruv natijalari, bemorning shikoyatlari, kasallik tarixi va shifokor ko‘rigi asosida qo‘yiladi. Polisomnografiya uyqu paytidagi nafas olish buzilishlarini tasdiqlash yoki inkor etish, ularning og‘irlik darajasini baholash hamda belgilangan davolash samaradorligini aniqlashga yordam beradi. Biroq u mutaxassis konsultatsiyasining o‘rnini bosa olmaydi va uyqu bilan bog‘liq barcha muammolarni aniqlashga xizmat qilmaydi – ayrim holatlar boshqa diagnostika usullari orqali aniqlanadi.
Tekshiruv natijalariga ko‘ra terapiyani tanlash
Tashxis qo‘yilgandan so‘ng va davolash zarur bo‘lgan hollarda klinikasida SIPAP-terapiya tanlanadi. Bu uyqu vaqtida nafas olishni apparat yordamida qo‘llab-quvvatlash usuli bo‘lib, uyqu apnoyesi alomatlarini bartaraf etishga yordam beradi.
Davolash usuli klinikada individual tarzda tanlanadi, shundan so‘ng bemor sozlangan apparatdan uy sharoitida foydalanishni davom ettiradi. Kunduzgi polisomnografiya so‘rov asosida o‘tkazilishi mumkin. Terapiya turini tanlash esa polisomnografik tekshiruvdan so‘ng, shifokor tavsiyasiga ko‘ra amalga oshiriladi.
M-Clinicda polisomnografiya
Uyquning kompleks tekshiruvi M-Clinicda mavjud. Bemor tekshiruvi klinikada tibbiyot xodimlari nazorati ostida o‘tkaziladi.
Olingan ma’lumotlarni somnologiya yo‘nalishida qo‘shimcha ta’lim olib, malaka oshirgan shifokorlar tahlil qilishadi:
- Rozixodjayeva Dilnoza Alijanovna – funksional diagnostika shifokori, kardiolog;
- Ubaydullayeva Saodat Fatxullayevna – funksional diagnostika shifokori, nevrolog.
Zarurat bo‘lganda qo‘shimcha tekshiruvlar, yondosh mutaxassislar konsultatsiyasi va keyingi kuzatuvlarni bir joyning o‘zida tashkil etish mumkin.
Klinikada uy sharoitida o‘tkaziladigan uyqu apnoyesi uchun test ham mavjud. Uning yordamida respirator tahlil o‘tkazilib, uyqu vaqtida nafas to‘xtab qolish holatlari qayd etiladi.
Bu skrining usuli hisoblanadi: xuddi EKG dastlabki yurak faoliyati buzilishlarini aniqlashga yordam bergani kabi, ushbu test ham shifokorga keyingi tekshiruv protokolini, jumladan uy sharoitida o‘tkaziladigan tekshiruvlarni belgilash imkonini beradi.
Bolalarda polisomnografiya
M-Clinicda polisomnografiya bolalarda ham o‘tkaziladi. Klinikada buning uchun barcha zarur sharoitlar mavjud: bolalar uchun maxsus kanulalar va bolaning o‘lchamiga mos datchiklardan foydalaniladi.
Tekshiruv bolalarda 6–7 yoshdan boshlab o‘tkazilishi mumkin.